تبلیغات
عباس ابوالعباسی - تاریخچه شهرستان رامهرمز
 
عباس ابوالعباسی
اگر امروز حتی یک کلمه از دیروز بیشتر بدانید مسلما شخص دیگری هستید.

رامهرمز از دو جزء رام، به معنی مقصود، خدای مراد و فرمانبردار و جزء دوم هرمز از شاهزادگان ساسانی تشكیل شده. به گفته زنده یاد لسیترنج: هرمز از نوادگان اردشیر بابكان می باشد.

 

و حمزه اصفهانی می گوید: هرمز پسر نرسی در كشور خوزستان «پارس اوْوجَ» بلوكی آباد كرد و آن را وَهْشت هرمز نامید و پیش از آن كرنگ نام داشت و آن سرحد خاك ایزج است به حدود ولایت رامهرمز.

 

بیشتر متخصصین ولایت رامهرمز را سرتاسر خاك بختیاری می دانسته‌اند به اضافه نواحی كوهستانی شرقی و شمال شرقی. مقدسی می گوید: از شهرهای رامهرمز، ایزج تیرم، تازنك، لان عروه، بابج و كوروك كه همگی بزرگ و كوهستانی می باشند. رامهرمز در قرن چهار و پنج هجری آبادان بوده است این شهر در قرون وسطی به واسطه تاخت و تاز اعراب و خوارج قدری كوچكتر شده بود.

 

البته این منطقه از ایران همیشه به دلیل موقعیت خاص مورد توجه قرار می گرفته و گاهی هم كشمكش قبائل موجب ویرانی رامهرمز گشته است بطوری كه لیارد انگلیسی در سال 1255 قمری از رامهرمز گذشت و آن را دهی شمرده است البته در میان نوشته مورخان اسلامی از اقامت و دلبستگی هرمز نواده اردشیر اول ساسانی و هم چنین از تعلق خاطر چندین پادشاه دیگر ساسانی كه نامشان هرمز است به رامهرمز نشانه‌هایی در دست است از جمله هرمز پسر نرسی، پسر بهرام، پسر هرمز كه پدر شاپور اول ذوالاكتاف است نیز در این سامان آبادانی كرد. دیگر هرمز پسر یزگرم نوه بهرام گور است كه برادر پیروز ساسانی است كه در خوزستان به شاهی نشسته است. دیگری هرمز پسر انوشیروان است كه او نیز مانند پدرش لقب كسری داشته و غیر از این شهریاران نام سپه‌ بد فرخ هرمز كه پدر رستم سردار آخر عهد ساسانی بوده كه بدست آذرمیدخت كشته شد و نام هرمزان فرمانروای ساسانی خوزستان كه با عرب‌ ها جنگید و اسیر شد و او را نزد عمر بردند و ذكر احوالش در تورایخ مسجلّ می باشد.

 

استاد اقتداری مؤلف كتاب خوزستان و كهگلویه دو هرمز را از همه مشهورتر و پر كارتر می داند یك هرمز پسر شاپور نوه اردشیر سومین شهریار ساسانی دیگر نواده چهارم او هرمز پسر نرسی ساسانی پدر شاپور ذوالاكتاف كه فردوسی برگ در وصف تاجگذاری آنها سخن گفته است:

 

چو بـشسـت شـاه اورمـزد بـزرگ به آبشخور آمد همی میش و گـرگ

 

در بیت بالا هرمز پسر شاپور نوه اردشیر را اورمزد خوانده است و سخنانش را در روز تاج‌گذاری در شاهنامه آورده است.

 

چو یزدان نیكی دهـد نـیكـوی به مـا داد تـاج سـر خـســروی

 

بـكوشیم تا نـیـكـی آریـم و داد خُنك آنكه پـنـد پـدر كـرد یـاد

 

به مرد خـردمند و فرهنگ ورای بود جـاودان تخت شاهی به جای

 

در وصف تاجگذاری شهریار نامور ساسانی كه باز فردوسی برگ از او به عنوان اورمز یاد كرده است (ابیات ذیل جالب توجه است).

 

چو بر گـاه رفـت اورمـزد بـزرگ ز نخجیر كوتاه شد چنگال گـرگ

 

و سخنانش در روز تاجگذاری در شاهنامه آمده:

 

همیشه دل ما پـر از داد بـاد دل زیر دستان ما شاد باد

 

كه ابیات بالا نمایانگر عدل و داد فرمانروایان ذكر شده نیز می باشد.

 

رامهرمز در پیش از تاریخ تا سپیده‌دم شهرنشینی و بررسی باستان‌ شناختی جلگه

 

دشت رامهرمز در 160 كیلومتری جنوب شرق شوش و 310 كیلومتری غرب انشان (فارس) واقع شده است این منطقه در اثر ارتباط میان شوش و انشان كه رامهرمز با زمین‌ های جلگه‌ ای بین شوش ملیان مرتفع قرار گرفته.

 

دشت رامهرمز همیشه دارای موقعیت سوق‌ الجیشی بوده است.



در اثر مبادلات بین شوش و فارس دشت رامهرمز اهمیت به سزایی پیدا كرده بود و این جلگه مناسب‌ ترین محل كشاورزی بوده است. به نظر می رسد این دشت از مناطقی ثروتمند شد همان موقعی كه شوش بدلیل فزونی جمعیت مجبور شد راه حلی برای این موضوع پیدا كند و از این منطقه حاصل‌ خیز استفاده كرد. خصوصاً غرب رامهرمز كه بالغ بر 400 كیلومتر مربع می باشد، كه پرفسور رایت بر روی چهل تپه تاریخی كه هر سایت بیش از یك هكتار بوده‌اند به بررسی میدانی پرداخت كه اغلب شامل مزارعی از دوره پارتیان و ساسانیان بوده است مورد بررسی قرار گرفته است و نتایج حاصله به لحاظ پراكندگی جمعیت در مناطق مختلف سرزمین رامهرمز می تواند برای ما مشخص كند كه مردم اقتصاد متكی بر كشاورزی داشته‌اند همچنین علاوه بر منابع عمده كشاورزی و آب و خاك ساكنان منطقه منابع مفیدی برای تكنولوژی سنتی خود جهت پیشرفت استفاده كردند كه از جمله منابع عمده گچ می‌باشد كه در سرازیری شمال و شمال شرق رامهرمز به وفور یافت می‌شود كه در سطح بالایی تل‌قضیر رگه‌هایی از آن مشاهده می‌شود. ماده دوم پودر معدنی سبز رنگی دیگری است كه در شمال غرب منطقه می‌باشد كه برای ساخت ظروف سخت با كاربری خاص با قابلیت بالا از آن استفاده می شده است كه در چندین نهشت تل‌قضیر این تكنولوژی محلی یافت شده است كه برای ما مشخص می‌كند افراد محلی ظروفی را با این ماده ساخته‌اند.

 

در ماتین بالا در فاصله 15 كیلومتری شمال رامهرمز نوعی ماده به نام بیتومن (قیر طبیعی) مشاهده می‌شود كه این قیر طی دوران هخامنشیان ‌و در زمان سوزینا مورد استفاده قرار می‌گرفته ضمن اینكه احتمالاً در پیش از آن می‌توانست مورد استفاده قرار بگیرد غیر از قیر نوعی سنگ آلدباستر كه برای ساختن مجسمه بكار رفته در منطقه وجود داشته كه با خوزستان مركزی فارس مورد معارضه قرار می‌گرفت.

 

هزاره پنجم

 

زیستگاه واقع در دشت رامهرمز در سراسر نیمه دوم هزاره پنجم

 

در این زمان آب دشت از كانال نسبتاً عمیقی تأمین می‌شود كه استفاده از آن برای آبیاری مناسب است علاوه بر آن چشمه‌های بزرگی در دشت وجود دارد ظاهراً سرتلی در جنوب رامهرمز كنونی زیستگاه اصلی نیمه هزاره پنجم بوده است كه مساحتی حدود چهار هكتار است و در میان دشت بین شبكه‌ای از زیستگاه‌های كوچك قصبه‌ای قرار گرفته است با این حال بعداً در فاز شوش A كه این زیستگاه بر جای مانده با وسعت 2/1 هكتار شد در اواخر هزاره این مكان تنها محوطه دشت است كه تا این زمان مداركی از آن مبنی بر استقرار بدست آمده است. (1968 كالدول)

 

نیمه دوم هزاره پنجم در رامهرمز زمان سقوط و متروك شدن بود كه این رخداد نیز در نواحی دورتر از دشت شوشان به وقوع پیوست گویی جوامع از ناحیه مركزی در حال زوال می‌گریختند همانطور كه اُفت ناحیه شوشان مركزی در این زمان كمتر تراكم اولیه آن بود البته نیاز به بررسی بیشتر دارد از لحاظ سازماندهی اقتصادی و سیاسی.

 

نیمه اول هزاره چهارم و سوم پیش از میلاد 

 

تل ‌قضیر تا پایان هزاره چهارم و همچنان در دوره اوروك قدیم و میانه نیز استقرار داشت به اضافه چندین زیستگاه وابسته در كرانه جنوبی دشت مربچه، بایمون و چند سایت دیگر در مجاورت آب‌های دائمی، حفاری‌های انجام شده در تل قضیر نشان می دهد كه سفال منطقه شبیه و هم زمان با سفال شوش می‌باشد در حفاری مكان در تل‌قضیر آثاری از مركزیت این منطقه در اواخر هزاره چهارم بدست آمد همچنین مداركی از استخراج مرمر بسیار مرغوب (آلاباستر) و محلی برای صادرات و همچنین واردات ابزاری فلزی به دست آمده است (جانسون) البته نیاز به بررسی اقتصادی بیشتر دارد این دو سایت به حیات خود ادامه دادند كه توسط یك سری سفال‌ها كه مثلث به شكل ضرب (×) در دارند مشخص می‌شوند در پایان هزاره چهارم و اوایل هزاره سوم یا عصر رویارویی مناطق، قزیر و مربچه با مجموعه اتاق‌های بزرگ ویژه انبار كردن و نشانه‌هایی از فعالیت‌ اداری و بار دیگر استقرار را می‌توان یافت (ویتكم 1971) البته منطقه رامهرمز در طول این هزاره همیشه در اُفت و خیز جمعیت و وسعت بوده است

 

هزاره دوم و اول پیش از میلاد

 

دومین تمركز وسیع زیستگاه در جنوب غرب ایران در طول دوران تاریخی قدیم در جلگه دشت‌های پست قرار دارند «فرانك هول» كه جنوب شرق دشت رامهرمز از اهمیت بسزایی در این عصر برخوردار می‌باشد. به همراهی دشت شوشان و دهلران

 

در رامهرمز حدود هفت محوله به مساحت 217 كیلومتر مربع در دشت قرار دارد كه بزرگترین آنها تپه برمی است. البته در سال 1968 كلدول تل‌قضیر را حفاری كد كه این حفاری‌ها امكان تعیین تعدادی تقسیمات گاهنگاری را در دشت‌های پست فراهم كرد و تحلیل رشد جمعیت را ممكن ساخت كه شاید به گفته كارتر در دوران اولیه تاریخی جمعیت كل نسبت به آنچه در دوره‌های پیشین بود دو برابر شد و شاید این رشد نسبتاً سریع تا حد زیادی به سبب پذیرفتن فن آبیاری و سازمان اداری بین‌النهرین بوده است. (شاخت 1976) كه در شرق خوزستان استقرار رشد چشمگیری داشت و در هزاره دوم برمی با 18 هكتار مساحت و در اواخر هزاره دوم وضعیت دو سایت قصیر و برمی وضعیت جاده فارس و شوش را می‌توانند به خوبی ترسیم كنند. (كارتر 1984).

 

و در خصوص مقایسه آثار بدست آمده در زمان سوكل مخ از روی سفال‌های مشابه با مجموعه آثار فرهنگی هم عصر در ایذه و رامهرمز می‌توان اشاره كرد. ضمن اینكه از آجر نوشته ایلامی مكشوفه از برمی رامهرمز كه رونوشت ایلام میانه دارد می‌توان ترسیم كرد كه شاید برای اولین بار تلاش جدی شد تا همه دشت غرب ایران تحت كنترل سازمان اداری متمركز در آید

 

كه عامل اصلی یكپارچگی دشت اونتاش ناپرشیا (1275-1240) قبل از میلاد بود. كه دستور داد محوطه چغازنبیل در منطقه‌ای استراتژیك در نزدیكی مركز دشت ساخته شود. و تصمیم داشت از آن به منزله مركزی اداری برای نقش یكپارچه استفاده كند. (درك استولپر 1984) و همچنین مسئولیت طرح‌های ساختمان‌سازی را در محل كشف سنگ و آجر نوشته‌هایش در دیلم- گتوند و رامهرمز (برمی) را بر عهده گرفت به لحاظ سیاسی و اجتماعی بعد از وی این سیاست شرق‌گرایانه در زمان شیلهاك این شوشیناك حدود (1150-1120) بار دیگر تقویت شد، كه بر گرفته از سنگ نوشته‌های مكشوفه از چغامیش- شوشتر- تل سفید- برمی رامهرمز و ملیان فارس، كه قدرت و شكوه و ثبات داخلی و پیروزی‌های نظامی در سرزمین‌های مرزی در این دوره نشان می‌دهد كه تفكر امپریالیستی این دوره‌ی لاف و گزاف میان تهی نبوده است، و در پایان امیدوارم كه راستی را دستی از غیب بیرون آید و همت كند و ده بار و صد بار در این تحقیق وسیع و ناشناخته مردمانی متفكر و شجاع و پر تكاپو و عاشق علم و كشف قدم بردارند و رهسپار شوند و بخوانند و بیندیشند و باز نمایند و بنویسند، باشد پرده از این رازها گرفته شود و گوشه‌ای بزرگ از تاریخ پر ماجرای این گوشه از خاك ایران بزرگ را روشن سازند

 

بیوگرافی محمد حسین‌خان سپهدار بختیاری (عمارت صمیمی) سازنده عمارت

 

در كتاب تاریخ بختیاری به قلم ابوالفتح اوژن بختیاری چنین آمده است. پس از فوت اسفندیارخان سردار اسعد در سال 1321 هجری قمری، آقایان محمد حسین‌خان سپهدار و حاج علیقلی‌خان (سردار دوم كه بعداً از بنیانگذاران مشروطه گردید) ضمن مراجعت از اروپا رهسپار دارالخلافه تهران شدند و در آنجا لقب سردار مفخمی را از مظفرالدین شاه دریافت داشت. ایشان پس از مدتی كوتاهی اقامت به زادگاه خویش مراجعت نمودند و محمد‌حسین‌خان بسمت ایلخانی و نجفقلی‌خان برادر بزرگتر وی به سمت ایلگری تعیین و مشغول به كار شدند، و در همان زمان با توجه به اینكه سپهدار علاقه مفرطی به رامهرمز داشت پاركی اعلا همراه با تجارت‌خانه‌های زیاد در قریه كیمه كه یكی از قسمت‌های مهم رامهرمز بود بنا‌گزارده و به اتمام هم رسانده و در سال قبل نیز دخترامیرزاده بیگ زنگنه را هم كه یكی از روسای طایفه جانكی گرمسیر بود در حیطه ازدواج درآورد و به دلیل تعلق خاطرش به وی شوق فراوانی داشت كه در رامهرمز اقامت گزیند و بنابراین همه روزه با كمال اشتیاق از رفتن به آنجا صحبت می‌نمود. نامبرده قبل از اینكه بتواند در عمارتی كه تأسیس نمود استقرار یابد به طرز مشكوكی از دنیا رفت. كتاب خوانین بختیاری و نفت جنوب علت مرگش را چنین بازگو می‌نماید انگلیسی‌ها در خصوص موضوع نفت با محمد حسین‌خان سپهدار و اسفندیار‌حان سردار اسعد كه در واقع فرمانروای كل بختیاری بودند وارد مذاكره شوند سپهدار پیش‌نویس قرار داد را شخصاً تنظیم و به انگلیسی‌ها پیشنهاد نمود ولی چون گذشته از صد ده كه پیشنهاد شده بود موارد مندرجه آن هم بسیار محكم و قانونی حتی از لحاظ قوانین بی‌الملی فوق‌العاده متفن بوده است. انگلیسی‌ها زیر بار نرفتند و فقط مبلغی در سال به نام حق‌الارض به ایلخانی بختیاری می‌دادند ولی همین كه اسفندیارخان سردار اسعد درگذشت بلافاصله محمدحسین‌خان سپهدار هم جهان را بدور گفت و بعید نیست كه اولین قربانی نفت در ایران باشد. مهدی بهار نیز در كتاب میراث‌خوار استعمار چنین عقیده‌ای دارد و سپهدار را اولین قربانی نفت بوسیله انگلیس می‌داند.

 

پس از فوت محمدحسین‌خان سپهدار در سال 1340 محمدصمیمی به رامهرمز نقل مكان كرد و در اجرا اصلاحات ارضی عمارت كیمه كه بعدها به عمارت صمیمی مشهور گردید به نام وی آمارگیری شد.

 

تاریخچه بنا

 

احداث این بنا قبل از تولد مرحوم محمد صمیمی و به حدود 110 سل قبل باز می‌گردد و ساختمان شمالی باغ با توجه به سبك و اسلوب معماری صفوی به بیش از چهارصد سال می‌رسد. ساختمان مذكور كه درب آن در یك خیابان اختصاصی و در شمال آن واقع است دارای دو برج دیده‌بانی بود و در همان امتداد حد شمالی بعد از دروازه ورودی ساختمانی بسیار جالب داشت كه اطاق‌های دو طرف آن در یك كریدور عبور به عرض تقریباً سه یا چهار متر باز می‌شد و در میانه‌ها دارای یك محیط مدور باطاق ضربی بسیار جالب بود كه در میانه آن حوض آبی وجود داشت و تقریباً یك طرف ضلع شمال را تا درب ورودی می‌گرفت و برای سواران و نگهبان و به اصطلاح لابی مراجعین ساخته شده بود ضلع شرقی سراسر به یك بازار سرپوش كه دارای دو درب بود و در آن چند باب محل كسب دو طرف نظیر بازارهای قدیمی رامهرمز و اصفهان و سایر بلاد ایران ساخته شده بود كه متأسفانه مثل سایر بازارهای رامهرمز كه در مركز شهر هم بودند بعلت كم دانشی و شاید بی‌دانشی مسئولان آن زمان از میان رفت و در طرح تعریض خیابان قرار گرفت. و از جنوب هم به روستای كیمه و از غرب به باغ وسیعی محدود بود، ساختمان پارك كه به اندازه زیربنای آن زیرزمینی داشت و ساختمان در واقع روی یك زیرزمینی وسیع بنا گذاشته شده بود دارای طرحی بسیار جالب بود دور تا دور آن را باغ مركبات و درختان سرسبز می‌پوشید و در مقابل پله‌های ورودی آن استخر جالبی جلب نظر می‌نمود كه هنوز با آنكه اطاق‌های آنرا با دیوار‌كشی تغییراتی داده‌اند و هر اطاق بزرگ را به چند اطاق كوچكتر تبدیل نمودند از بیرون زیبایی طرح آن را می‌توان تشخیص داد متأسفانه لطمات زیادی به آن وارده شده و درب‌های اطاق‌ها كه از بهترین چوب‌های زمانه بود بوده و پس از حدود 110 سال كوچكترین آسیبی ندیده‌اند. آن طور كه شنیده‌ام بعضی از درب اطاق‌ها را دزدیده و به شهرهای دیگر برده‌اند. و درختان آن آسیب فراوان دیده‌اند و وقتی از دست مرحوم صمیمی خارج شد یكبار آنچنان بی‌توجهی نمودند كه آب به زیرزمین سرایت نمود و مملو از آب شده به اسكلت و ستون‌های آن آسیب فراوان دید. مرحوم صمیمی در سال‌های قبل ساختمانی آجری با طرحی شیبدار در ضلع جنوب آن بنا گذاشت و رفته رفته در مقابل این ساخت قدیمی اهمیت خود را از دست داد ولی آن را به انبار تبدیل نمود عین این ساخت را مرحوم سپهدار بوسیله همان معمار اولین بدون زیرزمین در روستای دستگرد امازاده شهركرد ساخت كه تاكنون آن هم از میان رفته و فقط قسمتی از دیوارهای محصور كننده آن باقی مانده است و تعدادی از وارث وی با تبدیل و تقسیم آن در آن سكونت دارند.

 

آبیاری و پوشش گیاهی پارك كیمه (بنیانگذار مرحوم محمد حسین ‌خان ‌سپهدار بختیاری)

 

آب پارك (یا قلعه) از طریق جوبیار جاری در دهستان شهریاری و از جوی معروف به بورشاهی تأ‌مین می‌گردید. یك رشته جوی در كناره جاده ورودی پارك (كه این جاده در شمال پارك احداث شده است) مدام آب حوض ساختمان از قسمت ورودی پارك كه به طور گنبدی ساخته شده و محل استراحت سواران و مراجعین و محافظین بوده، تأمین می‌شد، از این آب كه به طور مدام جریان داشته باغات پشت قلعه نیز آبیاری می‌گردید و به حوض جلوی ساختمان اصلی مرتبط بوده.

 

پوشش گیاهی پارك بیشتر مركبات بخصوص پرتقال و نارنج بوده و از گل‌های تزئینی مانند گل كاغذی با رنگ‌های مختلف (سرخ، نارنجی، بنفش) استفاده می‌گردید و آنها را در حوالی حوض مقابل ساختمان اصلی در كناره‌های باغچه كاشته بودند.

 





نوع مطلب :
برچسب ها : رامهرمز، عباس ابوالعباسی، کافی نت نواب،
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 16 شهریور 1396 03:07 ق.ظ
Excellent post. I was checking continuously this blog and I
am impressed! Extremely useful info particularly the
remaining phase :) I maintain such info a lot.

I was looking for this particular info for a long
time. Thank you and good luck.
سه شنبه 24 مرداد 1396 08:53 ق.ظ
Howdy! Do you use Twitter? I'd like to follow you if that would be ok.
I'm absolutely enjoying your blog and look forward to new updates.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
 
 
بالای صفحه